* ( وَالصَّابِئِينَ ) * ، اهل مدينه « صابين » خواندند بى همز ( 1 ) ، و باقى قرّاء به همز ( 2 ) خواندند ، و اصل او من صبا يصبو اذا مال و خرج من دين الى دين ، و به همز ( 3 ) هم اين معنى دارد ، و اصبأ ( 4 ) لغة في صبأ ، قال الشّاعر : اذا صبأت هوادى الخيل عنها حسبت بنحرها شرق العبير علما خلاف كردند در آن كه ايشان كه بودند و دين ايشان چه بود : سدّى گفت : ايشان قومىاند از اهل كتاب و ذبايح ايشان ذبايح اهل كتاب بود . عبد اللَّه عبّاس گفت : ذبايح ايشان حلال نباشد و با ايشان مناكحت نشايد كردن . مجاهد گفت : ايشان اهل كتاب نيند ( 5 ) ، بل قبيله اىاند از شام ميان گبركى و جهودى ، ايشان را دينى نيست ، و اين مذهب ابو حنيفه است [ 94 - ر ] . قتاده و مقاتل گفتند : قومىاند كه به خداى تعالى مقرّاند ، فريشتگان را پرستند و زبور خوانند و نماز كنند به جانب كعبه ، و از هر دينى چيزى گرفته‌اند . كلبى گفت : جماعتىاند ميان جهودى و ترسايى ( 6 ) ميان سر بتراشند و خود را خصىّ بكنند . ابن زيد گفت : قومىاند در جزيره موصل ، لا إله الَّا اللَّه گويند و به رسولان خداى ايمان ندارند ، براى اين مشركان عهد رسول ، مصطفى را - عليه السّلام - و صحابهء ( 7 ) او را صابى خواندند تشبيه به ايشان ، و قومى گفتند : براى آنشان ( 8 ) صابى خواندند كه ايشان از دين جاهليّت به دين مسلمانى شدند ( 9 ) . * ( مَنْ آمَنَ بِاللَّه ) * ، سؤال كردند و گفتند : « من امن باللَّه » يا راجع است به « انّ الَّذين امنوا » ، يا به آنچه از پس اوست . اگر راجع است با اوّل ، مؤمن چگونه ايمان آرد ( 10 ) ؟ و اگر راجع بود با دگر اصناف از جهودان و ترسايان و صابيان ، به چه دليل

--> ( 1 ، 2 ، 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج ، وز : همزه . ( 4 ) . آج : صبأ . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : نه‌اند . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : جهودان و ترسايان . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : اصحابه . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : آن ايشان . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر واصله من صبا يصبوا اذا مال ، قال الشّاعر : صبا قلبى و مال اليك ميلا و ارّقني خيالك بابتلاء ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : آورد .